0

Tadeusz Adam Kasprzycki (1891-1978)

Kasprzycki_Tadeusz

Urodził się 16 stycznia 1891 r. w Warszawie, jako syn Józefa przemysłowca i handlowca, i Marii ze Staworzyńskich. Naukę rozpoczął w gimnazjum rządowym w Kielcach, a kontynuował w Chełmie. Przez cały okres nauki brał udział w pracy kół o charakterze samokształceniowym, uczestniczył także w strajku szkolnym, po którym przeniósł się do prywatnego Gimnazjum gen. Chrzanowskiego w Warszawie; ukończył je w 1909 r. W następnym roku wyjechał do Paryża, gdzie studiował matematykę na Sorbonie i nauki polityczne w École Libre des Sciences Sociales. W 1912 r. przeniósł się do Genewy na wydział nauk społecznych i prawa międzynarodowego. Tam 22 grudnia 1912 r. stanął na czele utworzonego przez siebie Oddział Strzelecki (OS), w skład którego wchodziło 22 studentów i 10 studentek. Od 1910 r. był czynnym członkiem Związku Walki Czynnej (ZWC) i Związek Strzelecki (ZS). Po ukończeniu kursu oficerów w Stróży w 1913 r. otrzymał stopień oficera ZS. W Paryżu pełnił obowiązki komendanta oddziału, a w Genewie zorganizował oddział ZWC  i stanął na jego czele, będąc jednocześnie komendantem oddziału ZS; potem powierzono mu komendanturę obwodu Szwajcarii i południowej Francji. Wyjeżdżał do zaboru rosyjskiego, gdzie organizował ruch strzelecki.

W lipcu 1914 r. pełnił służbę komendanta oficerskiej szkoły letniej w Oleandrach, 2 sierpnia 1914 r. został komendantem Pierwszej Kompanii Kadrowej; od 8 sierpnia pełnił funkcję oficera operacyjnego w sztabie oddziałów Piłsudskiego, następnie 1 pułk piechoty i I Brygady. 1 stycznia 1915 r. uzyskał stopień kapitana. We wrześniu tego roku odkomenderowany został do prac Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w Warszawie, mającej przygotować tajne kadry przyszłego wojska polskiego. Od 14 września 1915 r. pełnił funkcję komendanta naczelnego POW, równocześnie będąc – na życzenie Piłsudskiego – szefem sekcji ogólnej i organizacyjnej Tymczasowej Rady Stanu. W 1917 r. przeniósł KN POW do Lublina. Po aresztowaniu Piłsudskiego brał nadal udział w pracach POW, kierowanej przez Śmigłego i był jednym z założycieli „organizacji A”, kierującej ruchem niepodległościowym tego okresu.
W listopadzie 1918 r. został przydzielony w stopniu majora do prac organizacyjnych w kierowanym przez Śmigłego Ministerstwo Spraw Wojskowych rządu lubelskiego. Po powrocie Piłsudskiego z Magdeburga został 3 grudnia 1918 r. szefem Adiutantury Generalnej Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza, którą to funkcję pełnił blisko rok, biorąc udział w pracach Kwatery Naczelnego Wodza i wypełniając z jej ramienia specjalne zadania na froncie. W listopadzie 1919 r. wyjechał do École Supérieure de Guerre w Paryżu, gdzie równocześnie podjął studia na Wydziale Dyplomatycznym
w École des Sciences Politiques et Économiques, zakończone dyplomem w sierpniu 1921 r. Po ukończeniu pierwszej z wymienionych szkół (1921) był hospitantem w wojsku francuskim, w pułku piechoty w Grenoble i w dowództwie korpusu w Nancy. Po powrocie do kraju od 1 marca 1922 r.– w stopniu podpułkownika (ze starszeństwem z 1 czerwca 1919), a potem pułkownika (ze starszeństwem z 1 lipca 1923) Sztabu Generalnego – zajmował stanowisko zastępcy szefa, a później szefa Oddziału III, wreszcie szefa Biura ścisłej Rady Wojennej. W 1924 r. odbył w Metzu kilkumiesięczny kurs dla wyższych dowódców. Następnie został dowódcą 19 Dywizji Piechoty, równocześnie będąc wielokrotnie delegowany do misji wojskowo-dyplomatycznych za granicą – byl m.in. delegatem rządu Rzeczypospolitej do komisji rozbrojeniowej oraz szefem polskiej delegacji wojskowej do Komisji Doradczej Ligi Narodów. 1 stycznia 1929 r. został mianowany generałem brygady; 7 lipca 1931 r. został powołany na stanowisko zastępcy I wiceministra spraw wojskowych, a w 1933 r. na wiceministra. Po śmierci marszałka Piłsudskiego objął 13 maja 1935 r. kierownictwo Ministerstwa Spraw Wojskowych,
a 13 października tego roku został ministrem w nowym gabinecie M. Zyndrama-Kościałkowskiego. 1 stycznia 1936 r. awansował do stopnia generała dywizji. W 1936 r. wydał swoje wspomnienia legionowe pt. Kartki z dziennika oficera I Brygady. W maju 1939 r. udał się do Paryża, gdzie doprowadził do uzgodnienia i podpisania układu między sztabami polskim i francuskim dotyczącego działań obu armii w razie napaści Niemiec na Polskę. 18 września opuścił kraj i udał się do Rumunii, gdzie został internowany; dopiero w 1944 r. przez Turcję i Francję przedostał się do Wielkiej Brytanii.
Był przewodniczącym Prezydium Komisji Naukowych Badań Ziem Wschodnich, wchodził w skład Komitetu do Spraw Narodowościowych przy Prezydium Rady Ministrów. Był w Londynie jednym z założycieli Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie (PUNO), który nadał mu po latach godność doktora honoris causa. Był członkiem Instytutu J. Piłsudskiego. Do Kanady przybył w 1954 r., tu napisał broszurę Polityka pokoju i mocy zbiorowej w epoce Józefa Piłsudskiego (1967). Zmarł 4 grudnia 1978 r. w Montrealu; urna została złożona w Londynie.

Tekst: Jacek Majchrowski
fragment książki Pierwsza Kompania Kadrowa. Portret oddziału, Fundacja Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, Księgarnia Akademicka Kraków 2014

webadmin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *