0

Jan Kruszewski ps. Kruk Czarny (1888-1977)

Urodził się 18 czerwca 1888 r. w Aleksandrowie (pow. Ciechanów) jako syn właściciela majątku Kazimierza i Wiktorii z Kołakowskich. Jako uczeń gimnazjum rządowego w Płocku był w roku 1905 sygnatariuszem petycji w sprawie nauczania w języku polskim i uczestniczył w strajku szkolnym, co doprowadziło do jego wydalenia ze szkoły. W 1907 r. ukończył nowo powstałe Gimnazjum Polskiej Macierzy Szkolnej w Płocku, a następnie podjął studia medyczne w Genewie. Po roku przeniósł się na Uniwersytet Jagielloński, by po kolejnych 3 latach (w 1911 r.) wrócić do Genewy. Tam też rozpoczął działalność w Związku Strzeleckim w oddziale utworzonym przez Tadeusza Kasprzyckiego w 1912 r.W 1913 r. zdał egzamin podoficerski, a następnie oficerski. Latem 1914 r. uczestniczył w kursie w Oleandrach. Z racji bliskiej współpracy w oddziale strzeleckim w Genewie na procesie Tadeusza Kasprzyckiego został przydzielony do Kompanii Kadrowej, w której objął dowództwo IV plutonu; następnie od 16 grudnia 1914 r. dowodził kompanią, kolejno w II i I baonie 1 pp Legionów i kursem wyszkolenia I Brygady. Walczył m.in. pod Kielcami, Brzegami, Uciskowem, Korczynem, Opatowem, Laskami, Uliną, Małą, Limanową i Łowczówkiem. 9 października 1914 r. został mianowany podporucznikiem, 1 stycznia 1915 r. porucznikiem, a we wrześniu tego roku – kapitanem. Ranny 23 maja 1915 r. pod Przepiórowem, aż do końca 1916 r. przebywał w szpitalu w Krakowie. Od lutego 1917 r. dowodził szkołą oficerską I baonu 1 pp, a od maja tego roku – kompanią szkolną. Po kryzysie przysięgowym internowany w Beniaminowie. Zwolniony w marcu 1918 r., wstąpił do PSZ, w której był dowódcą kompanii w 2 pp. Po odzyskaniu niepodległości przeniesiony w grudniu 1918 r. na dowódcę baonu w popeowiackim obozie w Jabłonnie (tzw. obozie rekrutacyjnym), by następnie objął dowództwo Grupy „Jabłonna” (styczeń 1919); od marca 1919 r., już jako kapitan, w zastępstwie dowodził 1 pp Leg. na froncie, następnie I baonem tego pułku (15 sierpnia 1919–21 lutego 1920), wreszcie – awansowany bezpośrednio na podpułkownika – został stałym dowódcą 1 pp Leg. i na stanowisku tym pozostał do zamachu majowego (w 1921 r. był przejściowo p.o. dowódcy I BP Leg.). Zweryfikowany jako podpułkownik ze starszeństwem z 1 czerwca 1919, awansował na pułkownika ze starszeństwem z 1 lipca 1923 r. Ukończył w Polsce i za granicą kursy wyższych dowódców. W październiku 1926 r. został dowódcą piechoty dywizyjnej 1 DP Leg.; w okresie służby w Wilnie był członkiem masonerii. 26 marca 1928 r. objął dowództwo 1 DP Leg., które sprawował do 15 października 1930 r., kiedy został dowódcą KOP. 1 stycznia 1931 r. awansował na generała brygady; działał w Związku Legionistów Polskich, kolejno jako I zastępca Komendanta Naczelnego (1936–1938) i członek Komendy Naczelnej (1938–1939), od 1937 r. był członkiem sądu honorowego dla odznaczonych Krzyżem Niepodległości. W początkach września 1939 r. zmobilizował z dowództwa KOP dowództwo grupy operacyjnej, wraz z którym został przeznaczony do Armii „Prusy”. Od 3 września dowodził północnym zgrupowaniem tej armii. Po jego rozbiciu pod Piotrkowem przedostał się pod Puławami na wschodni brzeg Wisły, gdzie dokonał reorganizacji oddziałów i wraz z nimi brał udział w walkach Frontu Północnego na Zamojszczyźnie. 27 września 1939 r. dostał się do niewoli i do kwietnia 1945 r. przebywał w Oflagu VIIa (Murnau). Po uwolnieniu z obozu osiedlił się we Francji. Zmarł 28 marca 1977 r. w domu polskich emerytów w Lailly-en-Val i tam też został pochowany.

Jacek M. Majchrowski,

fragment książki Pierwsza Kompania Kadrowa, Portret oddziału, Fundacja Centrum Dokumentacji czynu niepodległościowego, Księgarnia Akademicka, Kraków 2014

webadmin

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *